< Geri
online psikolog logo white
Yaşam

Tükenmişlik Sendromu Nedir? Belirtileri ve Tedavisi

İçindekiler


İlk olarak 1970'lerde tanımlanan Tükenmişlik Sendromu, genellikle daha önce herhangi bir psikolojik veya psikiyatrik bozukluk öyküsü olmayan kişilerde ortaya çıkan işle ilgili bir dizi semptomdur. Tükenmişlik Sendromu, çalışanın beklentileri ve idealleri ile pozisyonunun gerçek gereklilikleri arasındaki tutarsızlık tarafından tetiklenmektedir. Tükenmişlik Sendromunun ilk aşamalarında, bireyler duygusal stres ve işle ilgili artan hayal kırıklığı hissetmektedir.

Tükenmişlik sendromu en yaygın olarak Maslach Tükenmişlik Envanteri ile ölçülmektedir. MBI-HS, bağımsız olarak puanlanan üç boyuttan oluşan 22 maddelik kişisel bildirim anketidir. MBIHS'deki sorular incelendiği zaman kişinin çalışma ortamıyla ilgili duygularını ele aldığı görülmektedir. BU hususta 7'li Likert ölçeği üzerinde sınıflandırmaktadır.

Tükenmişlik Sendromu Nedir?

Tükenmişlik sendromu veya iş tükenmişliği, bir kişinin işle ilgili stres ve kontrolden çıkmış ve kaçamayacak baskıdan kaynaklanan sürekli birikmiş duygusal tükenmeden muzdarip olduğu bir durumdur. Sonuç olarak kişilerin,

  • Enerjisi tükenmiş
  • Yıpranmış
  • Zayıf
  • Cesareti kırılmış işlerine karşı olumsuz tutum sergileyebilir veya işte mutsuz olabilir.

Bu da verimli çalışma ve çevresindekilerle ilişkilerini sürdürme becerilerini etkilemektedir. Ek olarak uzun süreli tükenmişliğin stresli hastalıklar, uykusuzluk, depresyon veya diğer hastalıkların yanı sıra izolasyon duyguları ve diğer antisosyal davranış sorunları gibi zihinsel ve fiziksel etkileri de bulunmaktadır.

Tükenmişlik yaşayan bireyler, sorunun kaynağını belirlemek ve mümkün olan en iyi çözümleri bulmak için işbirliği yapmak üzere deneyimli uzmanla iletişime geçerek, tedavi ve online terapi almalıdır.

Risk Faktörleri Nelerdir?

Tükenmişlik sendromu risk faktörleri hem bireysel hem de organizasyonel risk faktörlerini içerisine almaktadır. Bunların içinde bireysel unsurlar şu şekilde sıralanmaktadır:

  • Düşük benlik saygısına sahip olma
  • Uyumsuz başa çıkma mekanizmaları
  • İdealist dünya görüşüne sahip genç yetişkinler
  • Gerçekçi olmayan yüksek beklentiler
  • Mali sorunları olması

Bunların yanı sıra organizasyonel unsurlar ise ağır iş yükü, iş arkadaşlarıyla çatışmalar, azalan kaynaklar, kontrol veya girdi eksikliği, çaba-ödül dengesizliği, yetersiz personel, hızlı kurumsal değişiklikler gibi konuları ele almaktadır. Bunun yanı sıra,

  • Belirgin kilo alımı veya kaybı
  • Kas ağrısı olması
  • Azaltılmış bağışıklık
  • Aşırı stres
  • Alkol ve uyuşturucu bağımlılığı riski
  • Depresyon
  • Kalp hastalığı
  • Yüksek tansiyon
  • 2 tip diyabet
  • Hastalık riski

Gibi komplikasyonlar da getirebilmektedir.

Tükenmişlik Sendromlarına Ne Sebep Olur?

Tükenmişlik sendromlarının birincil nedenleri, aşırı iş baskısı ve zaman içinde biriken, insanları görevlerini iyi şekilde yerine getiremez hale getiren ve stresli çalışma ortamı, ağır sorumluluk yükü nedeniyle olabilecek kronik duygusal stresle sonuçlanan olumsuz kişilerarası etkileşimlerdir. Uzun çalışma saatleri de yine etkilemektedir. Tükenmişlik sendromu, aşağıdaki gibi üç ana semptom grubuna ayrılmaktadır:

  • Duygusal tükenme: enerji kaybı, yorgunluk ve işten sonra bitkinlik
  • Duyarsızlaşma: diğer insanlardan yabancılaşma duygusu meslektaşları, amirleri, ekip üyeleri veya işyerindeki diğer kişilerle veya etkileşimde bulunmaları gereken harici kişilerle mesafeli ilişkilere sahip olmak
  • Düşük benlik saygısı: Yetersizlik, değersizlik, verimsizlik duyguları ve işyerinde azalan üretkenlik. İşe karşı olumsuz tutumlar, problem çözmede zorluk ve yetersizlik duygusu

Genel anlamda bu gibi unsurlar, tükenmişlik sendromu nedenleri arasında bulunmaktadır.

Tükenmişlik Sendromlarının Belirtileri Nelerdir?

Tükenmişlik Sendromlarının Belirtileri Nelerdir

Tükenmişlik sendromu belirtileri kendini farklı şekillerde gösterir. Stresli, bitkin, zayıf, tazelenmemiş, şevksiz, üzgün, cesareti kırılmış, umutsuz, depresif, kolayca sinirlenen, kolayca kızan, ihmal edilen, işten memnun olmayan, işte mutsuz hissetme, işte hiçbir hedefi olmaması, istememe gibi duygusal belirtiler işe gelmek ve işi bırakmak istemek bunlardan bazılarıdır. Ayrıca,

  • Kötümserlik
  •  Paranoya
  • Meslektaşlara karşı olumsuz tutum
  • Bir iş arkadaşını suçlama
  • Kaygı
  • Sorunlardan kaçma ve kendilerini yetersiz, verimsiz ve işle ilgili sorunlarla başa çıkamayacak kadar yetersiz görme gibi olumsuz tutum da bulunmaktadır.

İzolasyon davranışı, mesafeli veya içine kapanık davranma, yalnızlığı tercih etme, başkalarından paranoyaklaşma, ruh hali dalgalanmaları veya dürtüsel davranma, işte konsantrasyon eksikliği, çalışma şevkinden yoksun olma, işi yönetememe, işe geç gelme, bitkin hissetme gibi davranışsal belirtiler de yer almaktadır.

Tükenmişlik Sendromu Aşamaları Nelerdir?

Miller ve Smith'e (1993) göre, iş tükenmişliğinin zaman içinde kademeli olarak geliştiği beş semptomatik tükenmişlik aşaması vardır:

  • Balayı aşaması: Çoğu insanın çok çalışmak ve şirkete ve çalışma ortamına uyum sağlamaya çalışmak için enerjiye sahip oldukları işe başladıkları ilk birkaç aydır.
  • Uyanma aşaması, kişinin iş beklentisini hissetmeye başladığı ve organizasyondaki işi kaldıramayacağını keşfettiğinde hayal kırıklığına uğrayabileceği aşamadır. İşyerinde iş yükü, ücret ve takdir arasında dengesizlik vardır.
  • Karartma aşaması, sinirlilik, meslektaşlarından geri çekilme, şikayetler, olumsuz işyeri eleştirisi
  • Tam Tükenmişlik: Bu aşamanın özellikleri, işten aşırı bitkinlik, cesaretsizlik duyguları, umutsuzluk, güven kaybı, görevleri yerine getirememe duygusu

Sonuncusu ise Phoenix fenomenidir. Burada Tükenmişlik sendromlarından mustarip bireyler, soruna çözüm bulmalarına yardımcı olabilmektedir. Olumlu düşünme biçimlerini değiştirmek ve iş ile yaşam arasında denge kurmak da dahil olmak üzere, dinlenmeye, stres yönetimine veya tıbbi tedaviye erişebilirlerse, geri dönebilmektedir.

Tükenmişlik Sendromu İçin Öneriler

"Tükenmişlik" terimi bunun kalıcı durum olabileceğini düşündürmektedir. Ne var ki aslında geri dönüşümlü bir yapıya sahiptir. Kendisini tükenmiş hisseden kişilerin çalışma ortamınızda bir takım değişiklikler yapması lazım olabilmektedir.

Daha sağlıklı bir çalışma ortamına ihtiyacınız bulunuyorsa, konu hakkında yaşadığınız sorunlar hakkında insan kaynaklarına başvurmak önerilmektedir. Bunun yanı sıra stresi yönetmenize destek verecek net stratejiler bulmak da fayda gösterilmektedir. Sağlıklı beslenme düzenine geçmek, bol miktarda egzersiz yapmak ve sağlıklı uyku alışkanlıkları edinmek gibi kişisel bakım yöntemleri, yüksek stresli bir işin bazı etkilerini azaltmaya yardımcı olabilmektedir.

Ayrıca uzun süredir yapmamışsanız, tatil de size rahatlama sağlayabilir. Bunun dışında düzenli olarak planlanmış iş molaları ve günlük yenileme egzersizleri, tükenmişlikle mücadele etmenize destek verebilmektedir.

Tedavi Edilmeyen Tükenmişlik Sendromu Etkileri

Tükenmişlik sendromu gösteren insanlar genel anlamda işlerini giderek daha stresli ya da sinir bozucu şekilde yaşayabilmekte, bu görebilmektedir. Çalışma koşullarınız ve birlikte çalıştığınız insanlar hakkında olumsuz görüşler uyanabilmektedir. Ayrıca duygusal olarak kendinizi uzaklaşmak, işiniz hakkında hissizleşmeye başlamak da yine görülmektedir. Zamanla tedavi edilmeyen tükenmişlik belirtileri duygusal olarak tükenmiş hissetmenize ve baş edememenize yol açabilmektedir.

Tükenmişlik doğal olarak günlük yaşamı olumsuz bir şekilde etkilemektedir. Tükenmişlik sendromu belirtileri olan bireyler, görevler hakkında olumsuz hissedebilmekte, konsantre olmakta güçlük çekebilmektedir. Tüm bunlar beraberinde performansın düşmesine neden olmaktadır.

Tükenmişlik Sendromu Tedavisi

Tükenmiştik Sendromu Tedavisi

Tükenmişlik sendromu tedavisi yapılabilen bir durumdur. Kişilerin kendi hayatlarına dikkat etmesi ve özen göstermesi şarttır. Alanında eğitimli olan uzmanlara giderek bu konuda tedavi almak, daha iyi sonuçlar elde etmenize yardım edebilmektedir. Bunun ilk adımı, mevcut bulguların değerlendirildiği ve daha ileri düzeyde psikolojik ve tıbbi muayenelerin gerçekleştirildiği kapsamlı bir teşhis araştırmasıdır. Klinik tabloya, semptomların tipine ve şiddetine göre aşağıdaki tetkikler yapılabilmektedir:

  • Ayrıntılı tıbbi geçmiş
  • Psikolojik test teşhisi
  • Uyku laboratuvarı
  • Kantitatif EEG
  • KHD ölçümü
  • EKG, MRI, CT, kan testleri

Yoğun bir tıbbi ve psikolojik teşhis sürecinden sonra, çok modlu bir terapi konsepti oluşturmak için farklı yöntemler kullanılmaktadır. Psikoterapi onlardan bir tanesidir. Genellikle günde iki terapi seansı ile yoğun psikoterapi vurgulanmaktadır. Bu hızlı içgörüler ve bilişsel yeniden yapılandırma sağlamaktadır. Hem davranış terapisi hem de psikodinamik danışmanlık da ayrıca etkilidir. Dolayısıyla bu  gerektiğinde EMDR'yi içerecek şekilde genişletilebilir.

Bunun dışında antrenörlük ve spor terapisi de bulunmaktadır. İş ve yaşama durumu ayrıntılı olarak analiz edilmeli ve değişim seçenekleri ile kaynaklar belirlenmelidir. İş ve iş yeri değişikliği olasılığı da araştırılmalıdır.

Spor terapisinde ise basit ve önemli bir tedavi yöntemi fiziksel aktivitedir. Bununla birlikte, tükenmişliği olan hastaları, sıklıkla yaşadıkları depresyon nedeniyle egzersiz yapmaya motive etmek zordur. Spor terapisinde saldırganlığı azaltan, yeni bir başarı duygusu yaratan ve gevşeme ile sonuçlanan fiziksel aktiviteler hasta ile birlikte geliştirilmektedir. Ayrıca otojenik antrenman, yoga, progresif gevşeme ve rahatlamayı sağlamaktadır. Stresle başa çıkma biçimini geliştirmekte, uykuyu teşvik etmektedir. Böylece depresyona karşı ve tükenmişliği azaltmada önemli bir etki bulundurmaktadır.

SSS

Tükenmişlik Sendromunda Hangi Testler Yapılır?

Tükenmişlik sendromu tedavisi öncesinde kişilere farklı testler yapılabilmektedir. Genel anlamda bunlar,

  • Ayrıntılı tıbbi geçmiş
  • Psikolojik test teşhisi
  • Uyku laboratuvarı
  • Kantitatif EEG
  • KHD ölçümü
  • EKG, MRI, CT, kan testleri

Şeklinde olup kişiden kişiye göre bunlar farklılaşabilmektedir.

Tükenmişlik Sendromunun Risk Faktörleri Nelerdir?

Tükenmişlik sendromunda bir takım risk faktörleri de bulunmaktadır. Bunların oldukça geniş bir konu olup içinde,

  • Düşük benlik saygısına sahip olma
  • Uyumsuz başa çıkma mekanizmalar
  • İdealist bir dünya görüşüne sahip genç yetişkinler
  • Gerçekçi olmayan yüksek beklentiler
  • Mali sorunları olması

Dahil pek çok konu vardır.

Tükenmişlik Sendromu Belirtileri Neler?

Tükenmişlik sendromu belirtileri farklı şekillerde kendini gösterebilmektedir. Bunların içerisinde şu gibi konular yer almaktadır:

  • Kötümserlik
  • Paranoya
  • Meslektaşlara karşı olumsuz bir tutum
  • Bir iş arkadaşını suçlama
  • Kaygı

Ayrıca farklı etmenler de yine mevcuttur.

Tükenmişlik Sendromu Nedir?

Tükenmişlik Sendromu genellikle daha önce herhangi bir psikolojik veya psikiyatrik bozukluk öyküsü olmayan kişilerde ortaya çıkan işle ilgili bir dizi semptomdur.

Tükenmişlik Sendromu Nasıl Ölçülür?

Tükenmişlik sendromu en yaygın olarak Maslach Tükenmişlik Envanteri ile ölçülmektedir. MBI-HS, bağımsız olarak puanlanan üç boyuttan oluşan 22 maddelik bir kişisel bildirim anketidir.

04.08.2023
Son Güncelleme: 25.02.2024

Çevrimiçi uzmanlarımız sizinle online terapiye hazır!

Merve Üçok
5.0 (51 Yorum)

Merve Üçok

Psikolog
Muhammed Yümlü
0.0 (0 Yorum)

Muhammed Yümlü

Psikolog
Zeynep İrem Bakır
5.0 (17 Yorum)

Zeynep İrem Bakır

Psikolog
Sedanur Kablan
4.9 (14 Yorum)

Sedanur Kablan

Psikolog
Ahmed Taha Başer
5.0 (17 Yorum)

Ahmed Taha Başer

Psikolog
Selen Melay Yanıkan
5.0 (11 Yorum)

Selen Melay Yanıkan

Klinik Psikolog
Zozan Baskın
5.0 (7 Yorum)

Zozan Baskın

Klinik Psikolog
Levent Dokuzer
5.0 (2 Yorum)

Levent Dokuzer

Psikolog
Eda Gül Ülgüt
5.0 (2 Yorum)

Eda Gül Ülgüt

Klinik Psikolog
Ece Yurdakul
5.0 (9 Yorum)

Ece Yurdakul

Psikolog
Gülnihal Ak
5.0 (1 Yorum)

Gülnihal Ak

Klinik Psikolog
Cansel Aktaş
5.0 (3 Yorum)

Cansel Aktaş

Psikolog
Berfin Şahin
4.3 (7 Yorum)

Berfin Şahin

Klinik Psikolog
Gözde Yücelli
5.0 (1 Yorum)

Gözde Yücelli

Psikolog
Ayşe Perihan Özkan Var
5.0 (2 Yorum)

Ayşe Perihan Özkan Var

Psikolog
Begüm Yılmaz
5.0 (2 Yorum)

Begüm Yılmaz

Klinik Psikolog
Cihan İleri
4.7 (20 Yorum)

Cihan İleri

Psikolog
Duygu Ergün
5.0 (6 Yorum)

Duygu Ergün

Psikolog
Nurullah Tığlı
4.5 (8 Yorum)

Nurullah Tığlı

Psikolog
Revşan Kahraman
0.0 (0 Yorum)

Revşan Kahraman

Psikolog

İlk seansına özel %15 indirim. Şimdi başla!

Önerilen Yazılar